يكى در ذات كه بداند كه ذات او مركّب از چيزى نيست و اجزايى مثل سر و دست و پا و مانند اينها ندارد ، و مادّه و صورتى ندارد . و يكى در ذات و صفات كه ذات مقدّسش عين صفات ثبوتيّه اوست ، و صفاتش عين ذات اوست . و يكى در جزئيّات كه واجب الوجودى غير او نيست . و يكى در افعال كه در خلق كردن و روزى دادن و امثال اينها شريك ندارد . و يكى در عبادت كه غير او احدى سزاوار پرستش نيست . و بدان كه حق تعالى تعليم فرموده در كتاب خود طريق علم ما را به وجود و صفات خويش ، پس امر كرده ما را به آنكه تفكّر كنيم در آنچه وديعه گذاشته است در آفاق و اطراف آسمانها و زمينها و در نفسهاى خود از صنعتهاى غريبه و حكمتهاى بديعه . پس وقتى كه تأمّل و تدبّر كنيم ، به عقل صريح يقين خواهيم نمود به‌آنكه از براى ماست پروردگارى حكيم و دانا و قدرت دارنده كه علم و قدرتش فوق همه علمها و قدرتهاست ؛ زيرا كه هيچ مصنوعى بىصانعى موجود نخواهد شد بلكه همه عالم به وجود صانع عالم بديهى است و همه عقول بر آن مفطور است و وضوح و ظهور او به مرتبه‌اى است كه بر حيوانات عُجْم « 1 » مخفى نيست . و بايد دانست كه از براى خالق عالم صفات ثبوتيّه‌اى است كه عين ذات اوست نه آنكه زايد بر ذات مقدّسش باشد مانند صفات ما ، و عدد آنها هشت است و مجموع در اين بيت مذكور است : عالم و قادر حىّ است مريد و مُدرك * هم قديم ابدى پس متكلّم صادق عالِم است ؛ يعنى داناست به جميع چيزها از جزئيّات و كلّيات قبل از وجود آنها و بعد از وجود آنها ، بدون تغييرى در علم او ، و غايب نيست از علم او به قدر

--> ( 1 ) ( . عُجْم - كقُفْل - يعنى : گنگ و بى زبان ، منه . ) [ ( در ) غياث اللغات ( : كند زبانان ) ]